Een heerlijke permacultuurtuin voor je gezin

"Het is altijd al mijn droom geweest om voor mijn gezin een zelfvoorzienende omgeving te creëren, zodat de kinderen de kennis en vaardigheden, die nodig zijn voor een zelfredzaam leven, net als vroeger met de paplepel ingegoten krijgen. Het is dan ook heerlijk om te zien dat ondanks de beperkte afmetingen van onze tuin, mijn dochter nu iedere dag met een bakje naar buiten kan gaan om wat eetbaars te verzamelen. Ze vindt het heerlijk om buiten rond te lopen, wat aan de tijm en lavendel te ruiken, wat peultjes te plukken en rauw te verorberen en te kijken of de frambozen al rijp zijn en of er nog rode aardbeien zijn. De komkommers, mais, bonen, paprika's, meloenen, pompoenen, wortels, appels, bosbessen enzovoorts zullen onder haar nieuwsgierige ogen groeien. Het wordt een mooie zomer!"

Dymph Jongerius, juni 2008

Eigen tuin als leerproject

Als onderdeel van de jaaropleiding permacultuur wordt aan de cursisten gevraagd om een eigen project te verzinnen waarin zij het geleerde in de praktijk gaan brengen. Afhankelijk van de ambitie en mogelijkheden van de cursisten kan dat een heel groot project zijn, maar het kan ook heel goed een kleinschalig project zijn dat zich afspeelt in de beslotenheid van de eigen tuin. Zo heeft Dymph Jongerius ervoor gekozen om haar eigen tuin om te toveren in een eetbaar landschapje voor haar en haar gezin. Hieronder haar ontwerp en verslag:

Voortuin april 2008

Voordat ik in april begon met het wijzigen van de beplanting en het inzaaien van mijn voortuin, bestond deze uit iets verhoogde bedden met een rand van oude bakstenen en buxus. De paden van grind en een omheining van beukenhaag maakten er samen een formeel uitziende tuin van.
Was de tuin een blanco of verwaarloosd stuk grond geweest dan had ik een ander ontwerp gemaakt, maar nu vond ik het zonde om alles om te gooien.
De tuin ligt op het noordoosten, de zon draait langzaam achter het huizenblok weg. Aan de voorkant liggen een voetpad, een groenstrook van een meter breed ( met o.a. rozenbottels, lupines, narcissen, . .) gevolgd door een drukke weg. Langs de weg staan volgroeide lindebomen, zo ook rechts voor de tuin. De boom en het huizenblok zorgen ervoor dat de tuin zo'n 5 tot 7 uur in de zon ligt.

Ik heb al eerder geprobeerd om wat groentes in deze tuin te kweken, maar met wisselend resultaat. De grond was bij aanvang nogal futloos, de wormen kon ik op één hand tellen.
De afgelopen twee jaar heb ik compost aangebracht en de aarde bedekt gehouden met plantenresten, stro en groenbemesters (o.a. winterrogge). Hierdoor is er meer leven in de brouwerij gekomen.
In april heb ik appelboompjes, zwarte bessen, een rode en een witte bes, het jostabesstekje, een kweepeer en het polletje herfstframboos geplant. De bosbessen, aardbeien en rabarber had ik al.

Bij de appels heb ik rozemarijn, bieslook, knoflook en munt gezet. En bij een aantal bessen beginnen de gezaaide tuinbonen op te komen (helaas is de helft opgegeten door slakken). Ook heb ik phacelia en klaver gezaaid. Langs de haag komen steeds meer verschillende soorten kruiden en bloemen te staan ( lavendel, salie, goudsbloem, margriet, kaasjeskruid, oi kers, zonnebloem, bernagie, venkel, . .)

Er zitten met regelmaat verschillende soorten vogels in de tuin en op de bodem ritselt en gonst het. Laatst zocht een merel zijn toevlucht in een appelboompje toen er een zwarte kat kwam aangeslopen.

Het is nog mijn wens om over een gedeelte van het pad een pergola aan te brengen. Ik moet natuurlijk rekening houden met mijn buren, dus erg dichtbegroeid mag hij niet worden, maar de hoogte lijkt me een leuke toevoeging.

Voortuin juni 2008

We zijn een paar maanden verder en de boompjes, struiken, kruiden en zaden zijn goed aangeslagen en opgekomen. In de voortuin zijn nu zes van de zeven lagen vertegenwoordigd, alleen voor hoogstam is geen ruimte. Op dit kleine stukje aarde staan inmiddels ongeveer 50 verschillende eetbare planten. Ik heb een minipergola gemaakt met plaats voor kamperfoelie, kaapse kruisbes, streepjesbonen, vijgenbladpompoen, taybes en kiwi. Verder is er een rek gekomen, bestaande uit twee palen en horizontaal geplaatste bamboestokken, voor de herfstframbozen en twee klimcourgettes.

Het is leuk om de planten in alle stadia van hun groei te volgen en om te zien dat het combineren van gewassen visueel ook zo mooi kan zijn. Er zijn ook wel kleine tegenvallers geweest zoals slakkenvraat, slecht zaad en omwoeling door vogels. En van de vele kleine vruchtjes die aan de appelboompjes zaten, zijn er per boompje maar hooguit vijf overgebleven. Als ik in de toekomst echt uitsluitend van een eigen stuk grond wil kunnen eten, moet ik wel rekening houden met dit soort uitval. Ook lijkt het wel of bij sommige planten de groei stagneert. Misschien komt het door het wisselvallige weer, misschien door gebrek aan voedingsstoffen, misschien door de verkeerde combinatie van planten of misschien zijn het gewoon laatbloeiers.

Achtertuin juni 2008

In de achtertuin ben ik op dezelfde voet verder gegaan. De vakken die er al waren, heb ik met verschillende combinaties beplant en vervolgens afgedekt met stro. Ook heb ik een stuk gras bedekt met karton en resten van de oi kers van vorig jaar. Gemaakte combinaties zijn o.a.:
suikermais, azorenpompoen, heilig boontje
tomaat, spruitkool, goudsbloem, snijselder, kiwano
tomatillo, wortelpeterselie, klimsperzieboon
crosne, klaver, vijgenbladpompoen, uitgezaaide dille, olijfkomkommer
gele courgette, raap, paarse pronker
snijboon, peper, goudsbloem
vijg, meloen, salie, tijm, lavendel, uitgezaaide oi kers, bernagie
appelboom, streepjesboon, vietnamese munt, klaver, oi kers, knoflook, rozemarijn

Ik had tot een paar weken geleden erg veel last van slakken. Vaak waren de opgekweekte planten, die ik de avond ervoor had uitgeplant, de volgende dag opgegeten. Bij gebrek aan een werkende zaklamp ben ik toen anderhalve week lang iedere avond met een kaars in de aanslag op slakkenjacht gegaan, waarna het probleem verholpen was.

Bij wijze van experiment heb ik van een aardbeienpot een kleine wormenbak gemaakt. De zijvakjes zijn gevuld met aardbeienplanten en aarde, de binnenkant met een laagje aarde, wormen en keukenafval. Nu, na twee maanden, snoepen de kinderen van de rode aardbeien, tieren de wormen welig en heeft een tomaat zich spontaan uitgezaaid bovenin de pot.

Voor de klas van mijn zoon verzorg ik de seizoentafel, een plek in de hoek van het lokaal waar je kunt volgen wat er zich tijdens de verschillende seizoenen buiten afspeelt. Het is mijn bedoeling om door het jaar heen de kinderen te verrassen met een bijzondere groente, lekkere zaden of een schaaltje fruit uit de permatuin. Er heeft al een kweekbakje met spruitgroenten (basilicumkers en alfalfa) gestaan, die de kinderen tijdens de lunch op hun brood hebben gestrooid.

September 2008

Het is Michaëltijd. Ik heb de oogstmandjes van mijn kinderen kunnen vullen met groentes, bloemen en fruit uit eigen tuin!

Toen ik begon met de opleiding had ik grootse plannen voor de tuin om mijn huis. En hoge verwachtingen ook. Ik zou iedere centimeter van de tuin benutten en maanden achter elkaar van de tuin kunnen eten. De groenteman zou mij voorlopig niet meer zien. Nu we zeven maanden verder zijn ben ik wat realistischer en rustiger geworden. Ik kijk de zaden niet meer de grond uit en laat de struiken en bomen met rust. De afmeting van mijn tuin is groot genoeg om te kunnen genieten, maar te klein voor mijn eigenlijke droom. En voorlopig genoegen nemen met genieten, is beslist geen straf.

Dingen die me zoal zijn opgevallen:

  • De suikermais groeit beter in combinatie met het heilig boontje, dan met de streepjesbonen; ook heb ik de mais moeten ondersteunen omdat die doorboog onder het gewicht van de bonen, dus ik weet niet of de zustercombinatie nou zo geslaagd is.
  • De kastanjewortel schiet vrijwel direct in bloei, ik heb maar 1 wortel kunnen proeven, maar dit was dan wel meteen de lekkerste van alle wortelen die ik ooit heb gegeten.
  • De vijgenbladpompoen slaat veel makkelijker aan dan de azorenpompoen.
  • Alle groentes die ik om de pas geplante bessenstruiken had gezet, groeiden matig, je kunt de struiken de eerste twee jaar beter met rust laten (wel groenbemester).
  • De tomatillo is een plant met oerwoud aspiraties.
  • Regenwormen zijn komische dieren: ik liep laatst 's avonds in de motregen met een zaklamp door de tuin (slakkenjacht) en trof daar tientallen regenwormen op het looppad aan, die allemaal tegelijk de grond in floepsten toen ik er met de lamp op scheen.
  • Door het verzamelkarakter van een permacultuurtuin krijg je heel andere gerechten en smaken op tafel.
  • Bloeiende klimop trekt ontzettend veel bijen en vlinders aan.

Van een gulle mede-cursist heb ik een bokashi-emmer + starter gekregen. Deze heb ik inmiddels in gebruik genomen. De eerste lading die klaar was, heb ik over de tuin gestrooid en bedekt met stro. Het lijkt me dat je met het onderwerken de aarde te veel verstoort. Ondanks dat ik de instructies goed had opgevolgd en regelmatig snippers karton en papier had toegevoegd, rook het resultaat toch niet echt lekker. Ik heb nu voor de tweede keer een emmer gevuld, dus we zullen zien of het nu beter is gegaan. Omdat je eigenlijk twee bakken nodig hebt, combineer ik de bokashi-emmer met een wormenbak in stapelmodel. Ik heb de onderste opvangbak weggelaten, zodat het vocht direct in de aarde kan lopen. De wormenbak zet ik om de zoveel tijd op een andere plek. Ook de inhoud van de bokashi-emmer wil ik nu in de wormenbak gaan gooien in de hoop dat ik de compost die dan ontstaat gewoon direct op de aarde kan leggen zonder afdekking en ongewenste geur.

Tot slot ben ik voorzichtig begonnen met inmaken. Zo staan er een paar potjes met ingemaakte zaaddozen van de Oost-Indische kers, wat potjes appelmoes, een heerlijke paprika-peper chutney en een potje met ovengedroogde cherrytomaatjes op olie. Ik wil me in de winter verder inlezen, zodat ik meer leer over de verschillende methodes en het behoud van vitamines e.d. Nu maar hopen dat het smaakt!